Ana Menü Defence Turk

Marmara hocam TEI Bu işe 1987 Yılında motor montajı ile başladı. Şu anda Motorun  yüzde 70 ini üretme kapasitesine sahip bulunuyor. Birçok parça Türkiye de üretiliyor. Üretilen Parçalar ile sifir motor üretimi gerçeklestirliyor. TEI motorun üreticisi konumunda bulunuyor.

Ben TF 35000 motorunun 120 Cm Çapa 1800 Kg boş ağırlığa sahip GE F119 ile kardeş olacağını düşünüyorum. Bu motor ile Kaan uçağımız Aynı F 22 gibi afterburner kullanmadan çok rahat 1.6 Mach hızında uçabilecek.

Sonuç olarak Milli TF 35000 motorumuz 2032 yılına kadar hazır hale gelecektir. Elbette turbofan motor üretmek zor bir süreç olduğu için 1-2 sene daha sarkabilir.
Linkback: Ynt: KAAN 5. Nesil Savaş Uçağı Projesi

Mühendislik ekibi acaba daha ortada esamesi olmayan bir motoru yapabileeğine nasıl inanır da kendisine güven duyar?
Motor geliştirme ile ilgili mühendislik bilgisine akışkanlar fiziğine bin türlü hesaba hakim olduğunu bilir. Bunu helikopter motorundada kullanmıştır kendine güvenir. Kullanılacak kritik malzemeleri ürettiğini bilir. Bunları motor olmadanda deneysel oalrak emin olabilir. Örneğin tek kristali ürettiğini nikel dövme alaşımları daha ortada motor olmadan başardığını bilir veya makine elemanlarını mesela motorda kullanılan rulmanı test eder emin olur çalışacağına filan. Seramik kaplamayı labaratuvarda kaplar test eder fiziksel ve yapısal teslerini yapar huzur bulur motoru yaparken bunda sorun yaşamayacağına ikna olur. Bunları F16 nın motoruna takar dener bile belkide. Soğutma kanallarını çalışır üretir keser bakar gözüyle görür olduğunu parmak kadar parçayı kesince ve ondada huzur bulur. Bunlar sepette birikince geriye makineyi toplamak parçaları işlemek kalır. Bu aşamada eldeki teknolojiler ile deneye deneye optimum noktayı yakalayabileceğine inanır. Mühendis bir bilinmezlik tünelinde yol almıyor önüne çıkacak bir çok zorluğu başlarda çöze çöze zaten yolun aşılacağına ikna oluyor. Bu yüzden motoru yapacağız diyorlar. Marmara bu adamların bildiği hiç bir şeyi bilmiyor yapamazsınız diyor.
Mühendis neyle uğraşacak ben size söyleyim. koca makineyi toplayacak bildiği kadar ilimle sonra bakacak komprasörün hava emişinde bir sorun var türbini 25 mikron ileri alacak yada yanma odasına bir akış sorunu var orda bir form değişimi yapacak. Sensör ısıyı fazla yada az ölçüyor orada form değişecek yakıt akışı değişecek. Bunların her birine karar vermek koca makineyi sil baştan toplamayı belki yarısını tekrar yapmayı gerektirecek dünya zaman alacak bunlar deneye deneye belki motoru yüz kere sökecekler dağıdacaklar ölçüleri mikron mikron değişterecekler formlarla oynayacaklar optimum makineyi toplayacklar. Bir çok kez makine testte patlayacak sil baştan üretilecek.
Bu öyle bir makineki 5 metre boyundaki makinenin her şeyi o makineden üretilen hareketten güç alarak o makinenin ritmine uyarak çalışıyor hiç bir parçası bir elektrik motorundan hidrolikten pnömatikten filan güç almıyor. Tüfeğin her işi barut gazı ile çözmesi gibi kimse ona bir pil koyup mermiyi onla sürmeyi düşünmüyor onun gibi. Bir saatin her şeyinin bir yaydan ritim alarak çalışması gibi muazzam bir ahenk ile çalışıyor bu makine. Motor bunların bir milyon katı ahenk ile çalışan tek bir güç kaynağı olan oda yanan yakıt olan bir makine. En baştaki türbin havayı emmek için en sondaki türbin ler ile ehenk içinde çalışıyor giren gaz kaç katına şişiyor bir birini ittirerek çalışıyor. Bu ahenk sonsuz bir uyum istiyor. Bunda hepsini hesapla bulamazsın bir çoğu daneye deneye olacak işler. Bu yüzden uzun sürecek iş. Hem malzemesi teknolojisi zor hemde her şey hazır olsa bile işin amemeleliği çok zor. Yüz kere belki daha çok kere motoru tekrar tekrar dağıtıp toplayacaklar motor testte dağılacak yeniden yapılacak. Ölçü değiştirecekler olmayacak bir daha yeni ölçü denenecek.  Ama bunlar teferruat işlerdir mühendis bunlardan korkmaz bilir en sonunda optimum ahengin yakalanacağını. Yeterki elinde tek kristal alaşım olsun rulman olsun aksesuarlar olsun kalan ince ayarları o yapar ama zaman alır. O kadar zaman alıyorki bazı ayarları 30 yıl sonra hala daha düzeltiyorlar. Ama bu kafi fayda eşiğine bir kaç yılda ulaşamaz anlamına gelmiyor

G.Kore Türkiye gibi son 15-20 senedir savunma sanayi ürünleri olarak büyük ilerleme sağlamış ülkedir, Türkiye ile silah ihracatı konusunda aynı seviyededir. Onlar jet motoru yapabiliyor mu? Almanya tek başına yapabilir mi? Japonya, İtalya, 60 senedir jet uçağı üreten İsveç? Neden hep Çin'i örnek gösteriyorum? Çünkü kıyasladığım ülke en tepe noktasıdır. Saydığım ülkeler ile ekonomik, ağır sanayi, teknolojik olarak Türkiye kıyaslayabilir miyiz? Tamam SİHA, korvet, piyade tüfeği vs üretiyorsun, saydığım ülkeler de hiç de öyle muz cumhuriyetleri falan değil. Jet motoru 5-6 senede yapılabilecek SİHA, seyir füzesi falan değil. 4 senedir savaşmakta olan Ukrayna bile bunları üretiyor. Eskiden jet motoru üreten Ukrayna şu anda neden yapamıyor, üretim zinciri koptuğu için değil mi. Çok zor ve uzun süreçtir. Demek ki neymiş, dron, SİHA yapıyoruz demek ile olmazmış.

Putty, ben yapamazsın demiyorum, güç ve ömür dengesini sağlayabilecek jet motoru üretebilirmisin diyorum...

Hele 5.nesil jet motoru yapmak öyle kolay değil. F135 daha fazla güç üretmesi için türbin içi sıcaklığı 2000 derecedir. Saniyede yaklaşık 140kg havayı içeri alıyor, sıkıştırıyor, yakıtı yanma odasına yakarak geriye püskürüyor. Kocaman türbinden çıkan gazın sıcaklığı düşünün, işte Amerikancı birisi geriye soğuk hava püskürüyor dediğini izlemiştim, trollcülüğün dibidir. Hatta burada özel kartuş ile motoru soğuttuğu bile okumuştum.

5.nesil jet motor soğutma işlemi içten yanmalı araba motoruna benzerdir. Araba motoru radyatörden çıkan soğutma suyunu motora aktarır ve döngü ile soğutur. Jet motorunda ise antifriz gibi soğutma suyu sıvısı yoktur, gövde(hatta ek yakıt tankı) içindeki yakıtı motor ve çevresine pompalayarak yaklaşık 10-20% arası soğutulur, devamlı döngü sağlanır. Motor yüksek derecede çalıştığı için uçak gövdesini bile yüksek derecede ısıtıyor. F119 ve F135 işte bu şekilde soğutulur, ancak F135 çok yüksek derecede çalıştığı için yeterli seviyede soğutulamıyor. EOTS, İRST vs gibi uzun menzilden hedefin termal görüntüsü ile yakalayabilen optikler karşısında dezavantajlı motor. Yani termal gizlilik bakımından 4.nesil jetler ile aynı seviyede diyebiliriz. F-35 aslında uçuş performansı, termal gizlilik bakımından 3. ve 4. nesil, sensör ve radara karşı gizlilik bakımından 5.nesildir, toplamda 4.5 diyebiliriz.

Su-57 AL-41F1 1600-1800 derecede çalışıyor, soğutma sistemi yok, F-22 kadar termal gizlilik sağlayamıyor. AL-51F motorunda yakıt ile soğutma var. Onun için Su-57, J-20, F-35 termal gizliliği olmayan jetlerdir.

Yukarıdaki iletimi yazdıktan sonra kesinlikle TF35000 için yakıt ile soğutma olacaktır diyeceksiniz değil mi...

Arkadaşlar ne büyüttünüz bu turbofan işini

Biz tf6000'e ne zaman başladık

3-5 sene önce ister neydi 6000 lb peki kaça ulaşıldı 5900 lb yani 3 sene yada 5 senede istenilen güce ulaşır motor bremzede testte

TF35000 ile ilgili ne biliyoruz?

Koca bir hiç

Öncelikle hepimizin bildiği metalürji denilen birşey var parça çalışmadan önce statik yani sabit testlerde ,kırılma,büzüşme,çatlama,ısınma,erime,mukavemet,erezyona uğrama vesaire vesaire birçok konuda ne gibi veriler elde edileceği ve sonuçlar çıkacağı belli oluyodur...

Yani her parça çalışma koşulunda oluşacak streslerle ilgili test ediliyordur...

Herparça gerek bilgisayar simülasyonu sonuçlarına göre;

gerek çok hassas talaşlı üretim teknikleri gerek 3d yazıcılar ile sıfır hata ile üretiliyordur..

Parçalar birleştirilmeden önce çatlak veya üretim toleransları dışında bir hata ile üretilmiş mi diye muayene ediliyordur.

Bu parçalar biraraya getirilip çeşitli devirlerde,çeşitli sürelerde vede çeşitli çalışma zarflarında ne gibi tepkiler verdiği ne gibi çatlak,deforme,genleşme,ısıma,soğuma vede senkronizasyon hataları varsa görülüyordur.....

Türkiye gibi bir ülkede tei ile birlikte ge şirketindeki ortaklıktan ötürü gelen hertürlü yeni üretim ve parça işleme tekniğinin ülkemize kazandırıldığı ortamda

Türkiye için motor üretemez demek gerçekten komik oluyor.

Üstelik turbofan 1970-1980 lerden beri bilinen tüm parçalarının blueprintleri olan bir motor türü

Her parcasının röntgenlenerek çıplakla sergilenen bir ürün

Yine her ülkenin elindeki savaş uçağı platformları sayesinde eline geçen ve tersine mühendislik yapma fırsatı bulduğu bir ürün

Üretemeyen ülkeler daha çok politik,siyasi ve sanayi üretim altyapılardan dolayı üretemiyor...

İsveç kendi turbofan motoru yok ama motorun fadec gibi yapıları ile oynayıp Volvo m12 diye ge404 ile oynuyabiliyor...

Bizim meselemiz turbofan üretip üretememe değil

Bizim meselemiz

-Ömür
-5. Nesil uçak için gereken yüksek kuru itki
-Termal gizlilik
-yakıt verimliliği


Kısaca türkiye hertürlü f110 yada al41 üretir

Fakat mesele

F119 yada Al51 üretmek

Ben umutluyum

Her ülke jet motoru yapabilir. Bulgaristan da yapar istese. Jet motorunda yapılamayacak bir teknoloji yok. Romanya Bulgaristan Macaristan bunların hepsi F22 nin motorunu yapar. Tek kristali halledemeyecek dünyada metalurji mühendisliği yoktur. Niye yapmıyorlar o zaman diye sormanın gereği yok tutkuları yok ihtiyaçları yok öncelikleri yok. Motor işinin teknoloji zorlukları var ama bunlar litografi makinesi gibi aşılamaz zorluklar değil uğraşan her ülke türbinin tek kristal kanadınıda yapar jet motorunuda yapar. Ama işin % 95 zorluğu nedir söyleyim öyle bir işki bir tır dolusu princi saymak gibi bir zorluk bu. Sıkıcı rutin çok eziyetli ço kzaman alıcı ama çok kolay bir iş. yüzde beşlik onluk kısmıda çok zor ama aşılamaz zorlukta değil kesinlikle. Bizim tek kristal kanat üretmemiz bir kaç ay sürdü profösör metalurji kadını gitti döktü. Ben şimdi abartı sanatı kullanıyorum biri çıkacak Bulgaristan damı döker diye saman adamı ok yağmuruna tutacak (bakınız "straw man fallacy")

Alıntı yapılan: putty - Bugün, 21:29:19Her ülke jet motoru yapabilir. Bulgaristan da yapar istese.

Denizci, putty yine bombayı patlattı

Bakın TF6000 başlangıç kararı

2021

Teste başlangıç

2024

Maksimum güce ulaşım tarihi

2026


Toplam 5 yıl


Peki biz TF35000'e ne zaman karar verdik

Biliyorum gerçekten patlattı bulgaristanın artık isteyipte yapamıyacağı birşey olmadığı kanaatindeyim 😁

Alıntı yapılan: Denizci16 - Bugün, 21:36:28Bakın TF6000 başlangıç kararı

2021

Teste başlangıç

2024

Maksimum güce ulaşım tarihi

2026


Toplam 5 yıl


Peki biz TF35000'e ne zaman karar verdik

Sonuç olarak TF6000 hala hazır değil.

AL-51F motorlu PAK FA T-50 2018'de ilk uçuşunu yapmıştı, aradan 8 sene geçti hala hazır değil. Uçuş testlerinden sonra analiz yapılır, devamlı iyileştirmeler, sonra F-22 gibi arkadan radara karşı gizlilik için düz nozul eklemeler vs derken süreç uzamıştır. Labaratuvar ortamında TF35000 ilk ateşlemesi yapıldıktan sonra millet sanki yarın veya 1-2 sene sonra uçacak ve hazır olacak diyeceklerinden yüze bir milyon eminim.

Bugün ABD jet motorlarını yere göğe sığdıramadım, evet övgüyü hak ediyor. Adamlar öyle veya böyle, hoşumuza gider veya gitmez jet motorun en iyisini onlar yapıyor.